Of we ons nu bewust zijn van de impact van cultuur op ons als persoon, is maar de vraag.
Waarom zijn we wie we zijn? Zijn onze keuzes écht bewust, of worden ze gevormd door onze omgeving, rolmodellen en ervaringen?
Toen ik de vraag stelde, wat is cultuur, aan Angelo Martinus, draaide hij hem om:
“Als je cultuur weghaalt, zijn we dieren die alleen eten en voortplanten. Het is cultuur die ons mens maakt – in hoe we samen aan tafel zitten, in de muziek die ons vormt, in de verhalen die we delen. Alles wat betekenis geeft, ís cultuur.”
Zo spraken we over identiteit, gemeenschap en de vraag hoe cultuur ons mens maakt.
Een zoektocht die begon met een beat
Angelo groeide op in Weert in de jaren ’70 en ’80, als zoon van een Arubaanse vader en een moeder die in Maastricht werd geboren en op jonge leeftijd naar Weert verhuisde. Van beiden nam hij het beste mee om er zijn eigen weg van te maken. Toch wist hij als kleine jongen weinig van de culturele achtergrond en roots van zijn vader. Zoals hij zelf zegt:
“Voorbeeldfuncties in de publieke sector waren er toen nauwelijks.”
Dat veranderde toen eind 1983 op televisie de klanken van ‘Hey You’ van The Rock Steady Crew te horen waren in het muziekprogramma Toppop.
Angelo weet het nog goed: “Dat was het moment. Ineens zag ik iets dat herkenbaar voelde. Dit was van ons.”
Voor hem werd hip hop het startpunt van een zoektocht naar identiteit, naar de rol van cultuur en community, en naar het besef dat historische gebeurtenissen mee vormgeven wie je bent.
Cultuur als sleutel tot ontwikkeling
Ik vroeg hem hoe die ontdekking zich vertaalde in zijn werk. Angelo vertelt dat wat begon in het jongerenwerk, uitgroeide tot een missie in het culturele domein.
“Cultuur verbindt werelden. Het laat jongeren zien dat er meer is dan wat je in je directe omgeving kent.”
Sport, urban arts en muziek werden voor hem de tools om jongeren te laten ontdekken wie ze zijn. Jongeren die, net als hij, tussen twee culturen opgroeien, pikken vaak van beide kanten wat ze nodig hebben. Maar rolmodellen buiten de familie ontbreken vaak. Precies daar wil Angelo verschil maken: door die voorbeelden wél te bieden en te laten zien dat je meerdere werelden kunt combineren tot iets eigens.
Hip Hop als spiegel én venster
Voor Angelo is hip hop meer dan muziek. Het was een spiegel waarin hij zichzelf herkende én een venster naar de wereld. Via groepen als Public Enemy ontdekte hij de politieke situatie van zwarte mensen in Amerika en zag hij parallellen met Nederland.
“White supremacy is geen Amerikaans exportproduct. Het zit ook hier – in structuren, in beeldvorming, in wie kansen krijgt en wie niet.”
We ontdekten dat we hetzelfde gevoel delen: het heeft geen zin om boos te blijven over historische gebeurtenissen. Wat telt, is leren en zorgen dat onze generatie en de generaties na ons het beter doen. Daarom is het voor hem zo belangrijk om de historische context door te geven aan zijn kinderen.
Toch liepen onze perspectieven soms uiteen. Toen ik zei dat onze samenleving nog nooit zo verscheurd was, reageerde hij direct:
“Nee joh, we zijn nog nooit zo dicht bij elkaar geweest.”
Hij verwees naar de rolmodellen en de historische context die zijn kinderen nu meekrijgen op school. Het gaf mij een nieuw inzicht.
En ja, toen ik hem later vroeg of de wereld niet steeds meer versplinterd raakt, knikte hij toch. “De samenleving is gefragmenteerd. Mensen trekken zich terug in hun eigen bubbels. Maar echte verandering ontstaat niet door harder te schreeuwen. Die komt pas als mensen elkaar écht ontmoeten.”
De cultuursector moet vernieuwen
Ons gesprek schoof op richting de Nederlandse cultuursector. Angelo is scherp:
“We waarderen cultuur vaak pas als het ons persoonlijk raakt. Bovendien leunen we te veel op subsidies. Dat maakt de cultuursector afhankelijk en voorzichtig.”
Hij legt uit dat veel organisaties vooral de vruchten willen plukken van communitywerk, zonder het fundament te begrijpen. “Grassroots gaat juist over bouwen vanuit schaarste, samen met de mensen zelf. Maar dat besef ontbreekt vaak.”
Zijn droom: een cultuurhuis. Geen instituut dat van bovenaf voorschrijft, maar een plek waar jongeren hun talenten ontdekken, zich thuis voelen en worden uitgedaagd. Waar sport, muziek en creativiteit samenkomen, en waar ontmoeting centraal staat.
Gemeenschap begint klein
Wat bedoelt hij precies met gemeenschap? Voor Angelo is dat geen toevallig samenzijn, maar een bewuste keuze.
“Het is een vrijwillige samenkomst, gebaseerd op gedeelde waarden en de bereidheid om voor elkaar te zorgen.”
En dat hoeft niet groot te zijn. Het kan klein beginnen: samen sporten, samen muziek maken, samen nadenken over wat belangrijk is. Persoonlijke ontmoetingen zijn volgens hem het cement van elke gemeenschap.
“Mensen veranderen pas echt als ze elkaar leren kennen.”
Vanuit die grassroots groeit iets dat duurzaam is.
Tot slot: wie zijn we zonder cultuur?
Ons gesprek eindigt waar het begon: bij de vraag wat cultuur met ons doet. Angelo zegt het zo:
“Kennis die je voor jezelf houdt, sterft met jou. Kennis die je deelt, groeit.”
En uiteindelijk is zijn vader daarin zijn grootste voorbeeld. Niet omdat hij in de spotlights stond, maar juist door de manier waarop hij vanuit eenvoud liet zien wat gemeenschap en zorg voor anderen betekenen.
Dus, wie zijn wij zonder cultuur? Angelo’s antwoord is even eenvoudig als confronterend:
“Zonder cultuur zijn we niets meer dan dieren. Het is cultuur die ons mens maakt.”